„ჩვენ გვესაჭიროება ევროკავშირ-თურქეთის საბაჟო კავშირის რეფორმირება“, — განაცხადა ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიის მხარის პრემიერ-მინისტრმა ჰენდრიკ ვიუსტმა და ორმხრივი ურთიერთობების აღდგენისკენ მიმართული ინიციატივა წამოიწყო.
ქრისტიან-დემოკრატიული კავშირის (CDU) ლიდერმა, რომელიც 2026 წლის 28 სექტემბერს ანკარაში გამოვიდა სიტყვით, ორმხრივ ურთიერთობებში ახალი ფურცლის გადაშლისკენ მიმართული დიპლომატიური კონტაქტები დაიწყო.
1961 წლის შრომითი მიგრაციის შეთანხმების 65 წლისთავზე ვიუსტმა ომის შემდგომი ინდუსტრიის მშენებელი თურქი მუშახელის წვლილს მაღალი შეფასება მისცა.
ვიუსტის შეხვედრებზე ანკარასა და სტამბოლში წინა პლანზე წამოიწია საექსპორტო ხელშეკრულებებმა, ენერგოუსაფრთხოებამ და კომპანიების მობილურობამ.
დიუსელდორფმა აღიარა, რომ გერმანული მრეწველობის გამოცოცხლება, იდეოლოგიური განსხვავებების მიუხედავად, თურქეთთან ღრმა პარტნიორობის დამყარებას მოითხოვს.
ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალია, რომელიც 500 ათას თურქეთის მოქალაქეს მასპინძლობს, გერმანიაში მცხოვრები თურქული დიასპორის ერთ მესამედს იტევს და ორ ქვეყანას შორის ვაჭრობის 20%-ს უზრუნველყოფს.
CDU-ს წევრ საგარეო საქმეთა სახელმწიფო მინისტრთან, სერაპ გიულერთან ერთად მყოფმა ვიუსტმა სუფთა ენერგიის შეთანხმებებისა და სავიზო პროცედურების გამარტივების მიმართულებით ინიციატივები წამოაყენა. ამ ნაბიჯებით მან გერმანულ კონსერვატიულ პოლიტიკაში ალტერნატიული ხედვა წარმოაჩინა. მაშინ როდესაც გერმანიის კანცლერი და CDU-ს ლიდერი ფრიდრიხ მერცი ანტიმიგრანტული რიტორიკისა და საზღვრების მილიტარიზაციის ერთგული რჩება, ვიუსტის ანკარის დიპლომატიამ აჩვენა, რომ კონსერვატიული სახელმწიფოებრივი მმართველობა სავაჭრო პრაგმატიზმს, დიასპორის პატივისცემასა და თურქეთთან სტრატეგიულ პარტნიორობას ეფუძნება.
რატომ განიცადა კრახი ბერლინში ულტრამემარჯვენეების რიტორიკის გამეორებამ?
ბერლინში ფრიდრიხ მერცი, ულტრამემარჯვენეთა რიტორიკის გადმოღების შემდეგ, სულ უფრო მზარდი პოლიტიკური იზოლაციის წინაშე აღმოჩნდა.
12 სექტემბერს გამოქვეყნებული INSA-ს გამოკითხვის თანახმად, ამომრჩეველთა მხოლოდ 14% მიიჩნევს მერცს სწორ ლიდერად; CDU/CSU-ს მხარდაჭერა კი ქვეყნის მასშტაბით 19%-მდე დაეცა. ეს კოლაფსი ადგილობრივ არჩევნებში განცდილ მარცხებს მოჰყვა.
20 სექტემბერს მეკლენბურგ-წინა პომერანიის მხარეში CDU-ს ხმების წილი 4,9%-მდე შემცირდა. კონსერვატორებმა მხარის დედაქალაქ შვერინში ყველა მანდატი დაკარგეს.
ულტრამემარჯვენე პარტია „ალტერნატივა გერმანიისთვის“ (AfD) შვერინში ხმების 38,2%-ით პირველ ადგილზე გავიდა, სოციალ-დემოკრატიულმა პარტიამ (SPD) კი 35,5% მიიღო.
ბერლინისგან ყოველგვარი მხარდაჭერის გარეშე დარჩენილი CDU-ს რეგიონული ორგანიზაციის თავმჯდომარე დანიელ პეტერსი 21 სექტემბერს გადადგა და პარტია მხარის პარლამენტს მიღმა დატოვა.
ამ რეგიონულმა მარცხმა აჩვენა, რომ ულტრამემარჯვენე რიტორიკის კოპირებამ სრული კრახი განიცადა. მკაცრი ანტიმიგრანტული პოლიტიკის მსურველმა ამომრჩეველმა მიმბაძველ კონსერვატორებს რადიკალური რიტორიკის ნამდვილი წარმომადგენელი ამჯობინა.
ულტრამემარჯვენეებმა კანცლერის ოფისის სისუსტით ისარგებლეს. AfD-მ ბუნდესტაგში მერცის წინააღმდეგ საჩივარი შეიტანა მას შემდეგ, რაც მან პარტიის „რემიგრაციის“ (remigration) დღის წესრიგი „ეთნიკურ წმენდად“ შეაფასა.
მიუხედავად იმისა, რომ შენგენის ზონაში მუდმივმა სასაზღვრო კონტროლმა მთელ ევროპაში დაძაბულობა შექმნა, კონსერვატორების დათმობებმა პოპულისტური იმპულსის შეჩერების ნაცვლად ულტრამემარჯვენეთა რიტორიკა კიდევ უფრო გაამართლა.
კონსერვატიულ სახელმწიფო მმართველობას პარტნიორები სჭირდება და არა „განტევების ვაცები“
გერმანიაში მცხოვრები 3,5-მილიონიანი თურქული დიასპორისთვის მიგრანტებისკენ მიმართული პოლიტიკური რიტორიკა უმცირესობათა თემებს დისკრიმინაციის წინაშე დაუცველს ტოვებს.
დიუსელდორფმა 30 სექტემბერს სტამბოლში თურქ პარტნიორებთან სუფთა ენერგიის დერეფნის შექმნა უზრუნველყო.
გერმანულმა ენერგოგიგანტმა Uniper Global Energy SE-მ და Biotrend Enerji-მ ბიომეთანის ექსპორტის განვითარების მიზნით შეთანხმება გააფორმეს. ხელშეკრულების ფარგლებში, ნარჩენებისგან ენერგიის მწარმოებელი საწარმოების სიმძლავრის გაზრდით, წლიურად 1,4 ტერავატ-საათი სუფთა გაზის მიწოდება იგეგმება. ამით მიზნად ისახება ისეთი წყაროს შექმნა, რომელიც რურის რეგიონის მძიმე მრეწველობისთვის დაკარგულ რუსულ გაზს ჩაანაცვლებს.
გერმანიასა და თურქეთს შორის ეკონომიკური კავშირები კვლავინდებურად შეუცვლელია. ორმხრივი ვაჭრობის წლიური მოცულობა 50 მილიარდ ევროს აჭარბებს, საიდანაც 20% ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიაზე მოდის.
ეს ფედერალური მხარე ასევე მასპინძლობს 1 300-ზე მეტ თურქული კაპიტალის მქონე საწარმოს. იმ პერიოდში, როდესაც გერმანელი მწარმოებლები მიწოდების ჯაჭვებში რისკების შემცირებას ცდილობენ, ეს ვითარება თურქეთს უახლოეს გეოგრაფიაში წარმოებისა და მომარაგების სასიცოცხლო პარტნიორად აქცევს.
ამავდროულად, საკონსულოებში ვიზების გაცემის შეფერხებები დიდი ხანია აზარალებს თურქული ბიზნესის წარმომადგენლებს. შენგენის ვიზის რიგების დიდმა დაგროვებამ მრავალ ხელმძღვანელს გერმანიის სამრეწველო გამოფენებზე დასწრების შესაძლებლობა მოუსპო. ამგვარად, საკონსულოებში წარმოქმნილი შეფერხებები ევროპული ინდუსტრიისთვის თავადვე მიყენებულ ეკონომიკურ ზიანად იქცა.
ვაჭრობის წინაშე არსებული ბარიერების მოსახსნელად, ვიუსტმა და სერაპ გიულერმა 30 სექტემბერს სტამბოლში „ბიზნესის დაჩქარებული სავიზო მექანიზმის“ ამოქმედების შესახებ გამოაცხადეს.
პროგრამა, რომელმაც 2025 წლის აგვისტოში 400 კომპანიისთვის განკუთვნილი საპილოტე პროექტის მასშტაბი გააფართოვა, აჩქარებს თურქეთის საგარეო ეკონომიკური ურთიერთობების საბჭოს (DEİK) წევრებისთვის სავიზო პროცედურებს.
მხარეებმა ასევე ხელი მოაწერეს რვა კომერციულ შეთანხმებას.
ვიუსტმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ კომერციულ შეთანხმებებს მიღმა, მყარი პარტნიორობა 65-წლიანი საერთო ისტორიის პატივისცემასაც მოითხოვს, და 29 სექტემბერს სტამბოლში, ტარაბიაში, გერმანიის საფეხბურთო ეროვნული ნაკრების ყოფილ კაპიტანს, ილქაი გიუნდოღანს, მევლუდე გენჩის მედალი გადასცა.
თურქ-გერმანელი მშვიდობის აქტივისტის, მევლუდე გენჩის მემკვიდრეობა ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიაში მნიშვნელობას კვლავინდებურად ინარჩუნებს. 1993 წელს ამ მხარის ერთ-ერთ სამრეწველო ქალაქ ზოლინგენში ნეონაცისტი ცეცხლის წამკიდებლების მიერ ხუთი თურქი ქალისა და გოგონას მკვლელობის შემდეგ გენჩის შერიგებისკენ მოწოდება აღნიშნული სახელმწიფო ჯილდოს დაწესების შთაგონების წყარო გახდა.
ამ ჯილდოს გადაცემამ, გუნდოღანის მიერ კულტურათაშორის ურთიერთგაგებაში შეტანილი წვლილის დაფასებასთან ერთად, უხმოდ შეუწყო ხელი გერმანული კონსერვატიზმის იმ ისტორიული მიდრეკილების დაძლევას, რომელიც უარყოფდა იმ რეალობას, რომ ქვეყანა საიმიგრაციო საზოგადოებას წარმოადგენს.
დიასპორის მიერ აშენებული ამ ხიდიდან გამომდინარე, 1995 წლის ევროკავშირ-თურქეთის საბაჟო კავშირი, რომლის მოდერნიზაციაც დღეს მიმდინარეობს, უფრო ფართო ეკონომიკური სარგებლის საფუძველს ქმნის.
ოცდაათწლიანი შეთანხმება სამრეწველო პროდუქციას მოიცავს, თუმცა მის მიღმა ტოვებს მომსახურების სფეროს, სახელმწიფო შესყიდვებსა და მწვანე ტექნოლოგიებს. ვიუსტმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ამ სფეროში რეფორმა დაგვიანებულია, და განაცხადა, რომ თურქეთის ეკონომიკა ევროპული ღირებულებათა ჯაჭვის განუყოფელი ნაწილია.
პრაგმატული დიპლომატია, რომელსაც ხელშესახები შედეგები მოაქვს
ამის მიუხედავად, ფედერალურ დონეზე არსებული ჩიხის დასაძლევად რეგიონთაშორისი დიპლომატიის განვითარებამ გერმანიაში მწვავე კრიტიკა გამოიწვია.
ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიის SPD-ის გენერალურმა მდივანმა ფრედერიკ კორდესმა ვიუსტი უკონტროლო, ჩრდილოვანი საგარეო პოლიტიკის წარმოებაში დაადანაშაულა, რომელსაც იგი კანცლერობის პირადი ამბიციების გამო ახორციელებს.
მერცის პოზიციაზე მყოფმა ფედერალური CDU-ს ხისტი ხაზის წარმომადგენლებმა კი განაცხადეს, რომ მხარეების ლიდერები ფედერალური დიპლომატიის ავტორიტეტს ასუსტებენ. თუმცა რეგიონულ დონეზე წარმოებული სავაჭრო დიპლომატია პირდაპირ იცავს გერმანული ინდუსტრიის ინტერესებს იმ სფეროებში, სადაც ფედერალური ხელმძღვანელობა მარცხს განიცდის.
დიუსელდორფმა ფედერალურ დიპლომატებთან კოორდინაციით იმოქმედა და გერმანელი ექსპორტიორებისთვის ახალი სავაჭრო შესაძლებლობები შექმნა.
პრეზიდენტმა რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა 28 სექტემბერს ვიუსტი ანკარაში, პრეზიდენტის სასახლეში მიიღო. ოთხმოცდაათწუთიანი შეხვედრა გააზრებული დიპლომატიური ნაბიჯი იყო, რომელიც მიზნად ისახავდა იმ ხაზის განსაზღვრას, რომელსაც გერმანიის მომავალი პოლიტიკური ხელმძღვანელობა თურქეთთან ურთიერთობებში გაატარებს.
ვიუსტი სტამბოლში ოპოზიციის წარმომადგენლებსა და სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებსაც შეხვდა და ამით დაბალანსებული დიპლომატიური ტრიადა შეავსო. ამ დიპლომატიურმა ინიციატივამ ერთმანეთთან დააკავშირა ანკარაში გადაწყვეტილების მიმღებ მექანიზმებთან წვდომა, პლურალისტურ საზოგადოებასთან დიალოგი და გერმანული ქარხნებისთვის ხელშესახები კომერციული კონტრაქტები.
სავაჭრო პრაგმატიზმი და თურქეთთან სტრატეგიული პარტნიორობა გერმანული ინდუსტრიის აღორძინებისთვის საიმედო საფუძველს ქმნის.
მაშინ როდესაც ბერლინში საზღვრების მილიტარიზაცია და ანტიმიგრანტული რიტორიკა კონსერვატორების პოლიტიკურ რეპუტაციას ანადგურებს, ვიუსტმა ანკარაში აჩვენა, რომ განსხვავებული გზაც შესაძლებელია.
ბერლინი ვერ მიაღწევს ინდუსტრიაში რისკების შემცირების მიზანს, სანამ თურქეთსა და თურქულ დიასპორას პოლიტიკურ ტვირთად განიხილავს. ეკონომიკური სუვერენიტეტი მოითხოვს იმის აღიარებას, რომ თურქეთი და მისი დიასპორა შეუცვლელი სტრატეგიული აქტივებია.
