თურქეთმა მიიღო კანონი 15 წლამდე ასაკის ბავშვების მიერ სოციალური მედიის გამოყენების დასარეგულირებლად.
ეს კანონი, რომელიც დიდმა ეროვნულმა ასამბლეამ 23 აპრილს მიიღო, 15 წლამდე ასაკის ბავშვებს სოციალურ პლატფორმებზე ანგარიშების გახსნას უკრძალავს და ინტერნეტ-პროვაიდერებს ავალდებულებს მშობელთა მკაფიო კონტროლის მექანიზმების დანერგვას, მათ შორის გამოყენების დროის მონიტორინგსა და რეგისტრაციისთვის მშობლის თანხმობის მიღებას.
კანონის თანახმად, პლატფორმებმა საჩივრები დაუყოვნებლივ უნდა განიხილონ და შეცდომაში შემყვანი რეკლამის წინააღმდეგ ზომები მიიღონ. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ამ დარღვევებმა შესაძლოა გამოიწვიოს სანქციები, მათ შორის რეკლამის აკრძალვა ან გამტარუნარიანობის შეზღუდვა.
ციფრული თამაშების პლატფორმებისთვისაც სავალდებულო ხდება ასაკობრივი რეიტინგების დანერგვა. კანონი ძალაში „საკანონმდებლო მაცნეში“ (Resmî Gazete) გამოქვეყნებიდან ექვსი თვის შემდეგ შევა.
Der Spiegel-ის დილემა
მედიის მიერ მკითხველისთვის საკითხის გარკვეული ინტერპრეტაციული ჩარჩოებით მიწოდების ფორმა გადამწყვეტ გავლენას ახდენს საპირისპირო მოსაზრების აღქმაზე.
მედიაორგანიზაციები ინტენსიურად იყენებენ ამ მეთოდს კონკრეტული საკითხის შესახებ გარკვეული აღქმის შესაქმნელად და საზოგადოებრივი აზრის ფორმირებისთვის.
მიუხედავად იმისა, რომ მედიაკომპანიებმა კარგად იციან, რომ ეს პრაქტიკა არაეთიკურია და ეწინააღმდეგება მედიის თეორიას, ისინი მაინც არ თმობენ შინაარსის მიკერძოებულად მიწოდების მცდელობებს.
როდესაც საქმე თურქეთს ეხება, ევროპული მედიაკომპანიები ამ მხრივ მუდმივად გვთავაზობენ განსაკუთრებით თვალსაჩინო მაგალითებს.
ამის მკაფიო მაგალითია ის ფორმა, რომლითაც Der Spiegel-მა მიმდინარე საკანონმდებლო რეგულაციები წარმოადგინა.
Der Spiegel-ის ჟურნალისტური რეაქცია იდენტური ტიპის რეგულაციებზე — იქნება ეს ევროკავშირის (EU) მიერ დაგეგმილი თუ თურქეთის მიერ განხორციელებული — რადიკალურად განსხვავებულია.
ამისთვის მხოლოდ „წინააღმდეგობის“ წოდება სიტუაციის მეტისმეტად გამარტივება იქნებოდა, რადგან სახეზეა აშკარა წინასწარი განწყობა.
Der Spiegel ევროკავშირის შესაბამის რეგულაციას „დაცვად და მოწესრიგებად“ აფასებს, ხოლო თურქეთის იმავე ზომას „სადავო აკრძალვად და თვალთვალად“ წარმოაჩენს.
ეს ვითარება ყოველმხრივ აშკარა შეუსაბამობასა და უსამართლობას ავლენს.
DW Türkçe-ს მისამართით გამოთქმული კრიტიკა
გარკვეულ დამახინჯებას შეიცავს DW Türkçe-ს მიერ ამ საკანონმდებლო რეგულაციის გაშუქების ფორმაც.
სტატიაში, რომელიც ერთი შეხედვით ნეიტრალურ საინფორმაციო ტექსტს ჰგავს, ხშირად გვხვდება ისეთი ფრაზები, როგორიცაა: „არსებობს შიში, რომ ეს აკრძალვა შესაძლოა ზრდასრულებზეც გავრცელდეს“ ან „არსებობს შეშფოთება, რომ პრაქტიკა რეალურად ზრდასრულ მომხმარებლებზე იყოს მიმართული“.
ეს მკითხველისთვის წინასწარ ნეგატიურ ინტერპრეტაციულ ჩარჩოს ქმნის.
აღნიშნული მიდგომა ეწინააღმდეგება როგორც ჟურნალისტურ პრინციპებს, ისე მკითხველისთვის შინაარსის პლურალისტულად მიწოდების მიზანს.
VPN-ების დახასიათება, როგორც „პროგრამული უზრუნველყოფისა, რომელიც გამოიყენება ცენზურის გვერდის ავლისთვის ისეთ ქვეყნებში, სადაც ინტერნეტის აკრძალვებია, როგორიცაა თურქეთი“, ასევე კრიტიკის საგანია მიკერძოებული პერსპექტივის გამო.
DW Türkçe-მ 2020 წელსაც მსგავსი პოზიცია დაიკავა თურქეთის სოციალური მედიის რეგულაციების ნეგატიურად წარმოჩენით.
იმ დროს ნათქვამი იყო, რომ მსგავსი რეგულაციები შესაძლებელია „ისეთ ქვეყნებში, რომლებსაც აქვთ მაღალი სამართლებრივი სტანდარტები, როგორიცაა გერმანია“, თუმცა „ავტოკრატიულ სახელმწიფოებში ბოროტად გამოყენების რისკი მაღალია“.
მიუხედავად იმისა, რომ დღეს ეს დამოკიდებულება შერბილებული ჩანს, ის მაინც შესამჩნევია.
გამოსავლის ძიება
არა მხოლოდ თურქეთი, არამედ მსოფლიოს მრავალი ქვეყანა ეძებს გზებს ბავშვების სოციალურ მედიასთან დაკავშირებული რისკებისგან დასაცავად.
ბევრი სახელმწიფო იღებს ზომებს 15 წლამდე ასაკის ბავშვებისთვის სოციალურ პლატფორმებზე წვდომის შესაზღუდად.
ამის საფუძველია მზარდი პრობლემები, როგორიცაა ყურადღების დეფიციტი, ბულინგი, მოტივაციის დაკარგვა, იარაღის კულტი და რადიკალიზაცია, რაც გაცილებით თვალსაჩინო გახდა ციფრული ტრანსფორმაციის პროცესში.
ეს საკითხი მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე აქტუალური და განხილვადი თემაა.
ავსტრალია პირველი ქვეყანა გახდა, რომელმაც მსგავსი კანონი აამოქმედა და 2025 წლის დეკემბერში 16 წლამდე ასაკის პირებს ისეთ პლატფორმებზე წვდომა შეუზღუდა, როგორიცაა TikTok, Instagram, Snapchat, X და Facebook.
მსგავსი ნაბიჯები გადადგა საფრანგეთმაც, სადაც სენატმა შესაბამისი კანონი მიიღო. ანალოგიური რეგულაციები აზიის რამდენიმე ქვეყანაშიც მოქმედებს.
დანია და ნორვეგია მუშაობენ სოციალური მედიის აკრძალვაზე შესაბამისად 15 და 16 წლამდე ასაკის პირებისთვის. ნორვეგიის პრემიერ-მინისტრმა იონას გარ სტიორემ განაცხადა, რომ შესაბამისი კანონპროექტი პარლამენტს მიმდინარე წლის ბოლოს წარედგინება.
დისკუსია გრძელდება დიდ ბრიტანეთშიც. პრემიერ-მინისტრმა კირ სტარმერმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ არსებული რეგულაციები არასაკმარისია ბავშვების ინტერნეტის მავნე ზეგავლენისგან დასაცავად.
საბერძნეთმა გამოაცხადა, რომ 2027 წლის 1 იანვრიდან 15 წლამდე ასაკის ბავშვებს სოციალური მედიის გამოყენებას აუკრძალავს.
ევროკავშირის დონეზე, კომისიის პრეზიდენტმა ურსულა ფონ დერ ლაიენმა განაცხადა, რომ „ციფრული ასაკის ვერიფიკაციის ახალი აპლიკაცია“ ტექნიკურად მზადაა და მალე ამოქმედდება. ეს იმაზე მიუთითებს, რომ ამ სფეროში უკვე არსებობს ფართო კონსენსუსი.
მიუხედავად განსხვავებული მიდგომებისა, ცხადია, რომ ბევრი სახელმწიფო დგას საერთო გამოწვევის წინაშე — დაიცვას ბავშვები სულ უფრო მეტად გაციფრულებულ სამყაროში.
თურქეთი ამ ახალი რეგულაციით ერთვება ამ გლობალურ პროცესში და მიზნად ისახავს ბავშვების დაცვას ციფრული ქსელების ნეგატიური ზეგავლენისგან.
ეს სტატია თავდაპირველად გამოქვეყნდა TRT DEUTSCH-ზე.
